Daarbij kwam ook nog de onvermijdelijke longontsteking.
Het stof was overal ingetrokken...
...vooral bij de plekken waar geen bescherming was.
Namelijk voor het gebroken glas in het sterrenraam boven Claire's bed.
'Waardevolle spullen', laat staan contant geld, waren er niet op Manderlay...
...nadat gebleken was dat de elegante klok op de mantel niet Zwitsers was...
...zoals Mam had geloofd...
...maar een lokale kopie die praktisch niets waard was.
'De Bevrijde Onderneming Van Manderlay' was bankroet.
Wilhelm en Grace verwachtten niet dat er vandaag iemand naar de les kwam.
Maar toen druppelden één voor één de mensen binnen.
Ik ben blij dat jullie hier allemaal zijn.
Maar ik heb vandaag eigenlijk geen lesstof.
Ik wil alleen maar zeggen...
...hoe vreselijk ik deze hopeloze situatie vind.
Natuurlijk hebben jullie weinig aan woorden...
Dat heeft Missy tenminste dan geleerd.
Maar wat 'hopeloos' aangaat, dat is iets waar wij ervaring mee hebben.
Er liggen nog talloze planten onder het stof.
Al kunnen we er maar 50 redden...
...dan kunnen we ze van grote kwaliteit laten groeien, en ze duurder verkopen.
Ik vind dat we het moeten proberen.
En zo veranderde de grootste ramp in een gelukkig voordeel voor Grace...
...waardoor men met 'n gezamenlijke vijand, het stof, als excuus...
...ineens schouder aan schouder stond tegen hun dodelijkste vijand...
...om 'n gezamenlijk doel te bereiken als vrije Amerikanen.
Stanley en Bertie hadden de aanplant gemerkt zodat men wist waar te graven.
Terwijl Flora Grace maar bleef plagen...
...met haar vermeende gevoelens voor Timothy.
Welterusten, Oude Wilma...
Welterusten, kind.
We kunnen 'n poosje praten voor we gaan slapen.
Nee, dank je, Wilma.
Ik ben nog niet moe genoeg om te gaan slapen.
Een stukje wandelen helpt wel.
Wandelen als je nog geen slaap hebt, is prima.
Dat doe ik zelf ook.
Welterusten.
Dat alles op rolletjes leek te lopen, kwam Grace natuurlijk goed uit.
Maar door 't gebrek aan een actieve rol, raakte Grace plots in een vacuüm...
...waardoor andere dingen ineens aandacht vroegen:
Menselijke dingen, zoals instinct en emoties.
Een overweldigend gevoel van ontheemdheid en eenzaamheid trof haar.
Terwijl ze rondliep, kwam ze ineens achter het badhuis terecht.
Ineens veranderde de ontheemdheid in 'n verlangen de afvoerpijp in te gaan...
...tegen de vuile waterstroom in...
...naar de ruimte waar naakte lichamen met goedkope zeep gewassen werden.
Zwarte huid...
...mannen en zwarte mannelijkheid.
Wat Grace in het badhuis had gevoeld, was onwaardig en schandelijk.
Haar geest behoorde slechts de politiek op Manderlay toe.
Een kwestie waarin deze gedachten geen plaats hadden.
Ze dwong zich in slaap om de gedachten aan die zwarte lijven uit te bannen...
...een prestatie mogelijk gemaakt door de koppigheid in Grace's familie.
Maar de zaailing in haar naar liefde hunkerende lichaam gaf niet op.
Het manifesteerde zich als een droom.
Grace bevond zich in zuidelijke sferen.
Vrouwen in exotische kostuums, mannen met tulbanden.
Zelfs in haar slaap haatte ze het idee dat haar vader wellicht gelijk had.
Het was een harem.
Er verscheen een groep zwarte slaven die een grote schaal met dadels droeg.
Ineens lag Grace in de dadels, trillend van genot...
...terwijl de mannen haar één voor één bevredigden met hun neus.
Het werd nog verwarrender toen Timothy verscheen...
...die zowel een wijndragende slaaf was, met trillende handen, als de sjeik...
...wiens dwingende handen Grace's meest intieme openingen verkenden.
Ik heb me zeker verslapen.
Het spijt me, maar het is weer mis met Claire.
Ze heeft weer zware koorts.
Heeft ze al gegeten? - Tuurlijk. Koteletten en gebraden kip.
Ze heeft een beetje pap gehad, maar ze eet moeilijk.
Vorig jaar had ze ook longproblemen met dat stof...
...maar dit jaar is het stof veel erger.
Missy, u zou terug naar huis moeten gaan, naar de schone lucht en volop eten.
We zitten allemaal in hetzelfde schuitje, hoe zwaar het ook wordt.
En zwaar wordt het zeker...
Ik heb gezien wat we nog over hebben...
...hoewel sommige mensen hun buik nog vol eten.
Je hebt gelijk, daar moeten we het eens over hebben.
Alles komt vast goed, Rose.
Ik stel voor dat we ons voedsel gaan rantsoeneren...
...en het over 'n maand spreiden tot we de groenten kunnen oogsten.
En nu ik hoor dat er zo weinig bonen en aardappelen zijn...
...geven we die aan Rose...
...want die heeft ze voor Claire nodig.
Wat er overblijft, wordt eerlijk over de rest van ons verdeeld.
De rest van ons?
Geldt dat ook voor ons? - Natuurlijk.
We hebben al dingen gegeten die uw vader nooit zou pikken.
Volgens Joseph mag het niet eens eten genoemd worden, wettelijk gezien.
Uw vader liet ons gewoon dingen 'regelen' als de boel op was.
Er moet toch ergens iets te stelen zijn.
Maar dat is vast ook niet goed hè, Miss Grace?
Ik ben bang dat u een harde bent.
Misschien wel, ja.
Hoofdstuk zes Zware tijden op Manderlay
Helaas had 't meest voedzame dat er was Claire's conditie weinig verbeterd.
Ze had vlees nodig, en Timothy wist dat.
Dus moest afscheid worden genomen van de oude ezel bij de tredmolen.
Het zei niets goeds over het moreel...
...dat de gangsters poogden de auto te repareren na de stofstorm.
Gelukkig had Joseph, een juridisch expert...
...die de moeilijkste teksten kon ontcijferen...
...zijn meerdere gevonden in de handleiding van de Ford uit 1923.
Gaandeweg begonnen de geteisterde katoenplanten te groeien...
...gelijk met de honger van de bewoners...
...zeker nu het beetje dat over was van de ezel voor Claire bestemd was.
Grace deed, wonderlijk genoeg, hetzelfde als Wilma en de anderen...
...iets wat streng verboden was onder Mams wet:
De zuidelijke traditie van het eten van aarde.
Na de handleiding te hebben opgegeven...
...had Joseph een clausule ontdekt...
...in zijn eigen arbeidsovereenkomst met Grace's vader.
Met een beetje goede wil kon uit de tekst gelezen worden...
...dat een werknemer soms 'n hoger gezag mocht aanvaarden dan z'n baas:
In dit geval was dat zijn maag.
Het goede nieuws was dat, ondanks dat de droogte de velden had uitgeput...
...Stanley en Timothy een geducht wapen daartegen hadden ontwikkeld.
Wacht, het komt eraan. Het komt.
Maar het beste nieuws van alles was Claire.
Zij was wonderlijk genoeg zo aangesterkt dat ze haar bord weer leeg at.
Altijd midden in de nacht als iedereen sliep en niemand het zag, maar toch.
Als Grace dacht dat de honger zou afrekenen met haar verboden fantasieën...
...bleek het tegendeel eerder waar.
Flora, wat is er met de kippen?
Vechten ze?
Die vier witte die achter die zwarte aanzitten?
Zal ik het hok even opendoen en kijken?
Bedenk wel dat die zwarte kip heel trots is.
Het zou me niet verbazen als die anderen haar een lesje willen leren.
Plaag me niet zo, Flora.
Welterusten.
Flora had Grace al eerder geplaagd met de kleine zwarte kip.
Maar ze namen haar goed te grazen daarbinnen. Geen twijfel mogelijk.
En om het nog erger te maken, werd de hitte in haar lendenen erger...
...ondanks de schreeuw om hulp van de arme kip.
Of werd het daardoor erger?
Geschokt, vernederd en overmand door de angst voor haar gezonde verstand...
...vluchtte ze.
In een vlaag van gekte, of wat anderen gewoon geilheid zouden noemen...
...wierp ze zichzelf op bed, en vergat ze alles over schaamte en fatsoen...
...en deed ze wat ze sinds haar jeugd niet had gedaan...
...toen ze nog niet wist dat het verkeerd was:
Ze drukte zichzelf tegen de knoop die ze snel van haar plaid had gemaakt.
Of het prettig of pijnlijk was, viel moeilijk te zeggen, maar ze hield vol.
Ze had het niet langer onder controle.
Zonder acht te slaan op de vrouwen om haar heen of 't algemeen fatsoen...
...namen de schokgolven in haar onderste regionen bezit van haar.
En wie weet hoe het was afgelopen als er...
...gelukkig voor Grace...
...niet iemand was binnengekomen die haar weer terug bij zinnen bracht.
Miss Grace. U moet snel komen.
Ze is dood.
Ik heb zo goed voor haar gezorgd.
Ik heb haar het goede vlees gegeven.
Maar ze heeft toch gegeten...
...en nu is ze dood.
Nee, ze heeft niet gegeten, maar dat mens wel.
Ga je het ze nog vertellen, Wilma?
Ik was zo hongerig...
...ik werd zo duizelig...
...en m'n benen doen pijn als ik honger heb.
Onze goede vriendin en Claire's geliefde Oude Wilma kwam iedere nacht langs...
...en at vervolgens Claire's bord leeg.
Het was een koud kunstje omdat 't raam van buitenaf geopend kon worden.
Ik heb in mijn tijd zoveel aarde gegeten...
...dat mijn tanden het niet langer verdragen.
Ze heeft onze kleine meid vermoord.
Jack, ze was ziek.
Miss Grace...
Rose gaf haar overdag niet veel te eten, omdat ze 's nachts zoveel at.
Ik wil dat Wilma gestraft wordt voor het doden van m'n kleine meid.
Ik wil dat hierover gestemd wordt.
Ik wil dat Wilma gestraft wordt voor m'n kleine meid.
Ik wil gerechtigheid...
...of ik maak haar zelf af, hier en nu.
Laat me gaan.
We praten er morgen wel over. - Ze heeft m'n kleine meid vermoord.
Aldus vond er de volgende avond een bijeenkomst plaats...
...onder de heldere en twinkelende sterrenhemel...
...van Manderlay.
Nu hebben we ze allemaal gehoord, Wilhelm.
Wilma toonde geen mededogen voor Claire...
...dus ontvangt zij dat ook niet. Ze moet sterven.
Jack...
...Old Wilma doodmaken brengt Claire niet terug.
We willen alleen gerechtigdheid.
U heeft zo vaak gezegd dat we daar recht op hebben.
Ik stel voor...
...dat ze verbannen wordt van Manderlay, voor het stelen van voedsel uit nood...
Dat overleeft ze waarschijnlijk toch niet, op haar leeftijd.
Tenslotte weten we niet of 't gebrek aan voedsel Claire's noodlot bezegeld heeft.
Wilma kon niet weten of het haar zou doden...
...maar het kon haar niet schelen dat ze iemands leven op 't spel zette.
Dat van onze kleine meid.
Wilma zag slechts een bord dat niemand aanraakte, ze had honger.
En de rest van ons dan?
Wij aten toch wat we allemaal hebben afgesproken?
En wat dacht u van Claire?
We hadden allemaal honger...
...en dat maakt het allemaal nog veel erger.
Ik wil jullie vragen om te stemmen over Jack en Rose's motie.
Iedereen die vindt dat Wilma verdient te sterven, steekt z'n hand op.
Dank je.
Dank jullie wel.
Stop.
Grace?
Ik dacht dat wij hier de beslissingen namen?
Dat zeg je ons toch altijd?
Of geldt dat niet altijd?
Natuurlijk wel. Altijd.
En dit zijn beslissingen waar jij toch ook achter staat?
Laat me dan m'n gang gaan.
Nee...
...als iemand het moet doen, doe ik het.
Het mag geen wraakactie zijn.
Ik vind het best...
...als ze maar net zo lijdt als Claire. - Dat is aan mij.
Ik laat het je wel weten als het voorbij is.
Grace...
...wees zo vriendelijk om me te vertellen...
...wat ze hebben besloten.
Ga ik dood?
Nee, Wilma, je gaat niet dood.
Hoe bedoel je?
Ik bedoel dat de stemming anders uitviel, je hoeft niet dood.
Ze dachten dat Claire het zelf toch niet had opgegeten...
...en dat ze sowieso was gestorven aan de longontsteking...
...door het stof.
Zeiden ze dat echt?
Ja, dat zeiden ze echt.
Als je eens wist hoe erg het wachten was.
Ik ben zo moe. - Ik weet het.
Ik weet het.
Maar nu kun je rustig gaan slapen.
Inderdaad.
Ga maar liggen en ga slapen.
Jij bent de dochter die ik had kunnen hebben.
Ga liggen. - Blijf je bij me tot ik slaap?
Dat zal ik doen, Wilma.
Ga maar liggen.
Wilma?
Hoofdstuk zeven 'Oogst'
Eindelijk was het oogsttijd, en 't katoen verdween veilig in de zakken.
Ondanks 't kleinere aantal gewassen was de oogst voortreffelijk.
Alle ontberingen leken het katoen extra wit en sterk te hebben gemaakt.
Zelfs tegen de huidige prijzen zou het een recordopbrengst opleveren.
En hoewel niets was zoals vroeger, was de oogst net zo precies als altijd.
Toen het laatste katoen in de zakken verdween, kwamen de zwaluwen...
...die vanuit de hemel de moerassen naderden.
Iedereen bekeek het schouwspel met ontzag...
...en even was het belangrijker dan alle woorden en politiek ter wereld.
De ontkorrelmachine functioneerde als vanouds...
...al een week lang...
...geolied, uit elkaar gehaald en weer in elkaar gezet door Sammy en Niels.
Ze vulden elkaar prima aan.
Niels had nog nooit om 'n grap gelachen...
...dus gaf Sammy, de komische neger, het op...
...niet zonder opluchting, om hem te vermaken met zijn zwakke materiaal.
Miss Grace?
Edward?
Ik herkende je nauwelijks. Je kledingkeuze is nogal veranderd.
Je vader vond het tijd voor een verandering.
Hij richt zich nu op nieuwe zaken.
Is papa hier? - Nee, ik moest iets aan je doorgeven.
Je vader zal hier maandag over een week zijn om 20.00 uur.
Hij zou bij 't hek in de auto wachten, een kwartier en geen minuut langer.
Net zoals in Dogville, zei hij, en net zoals bij je moeder, denk ik.
Toen hij haar ten huwelijk vroeg... - Zoiets, ja.
Als u mee wilt, moet u er staan, want anders vertrekt hij.
Ik heb het begrepen. - Goed dan, ik ga ervandoor.
Hou u haaks, Miss Grace. - Jij ook, Edward.
En zeg tegen papa dat er nieuwe tijden zijn aangebroken op Manderlay.
Nee, Grace was niet van plan om met haar vader mee te gaan...
...ze leidde nu haar eigen leven en dat beviel haar prima...
...maar ze zou zeker bij de poort staan. Ze wilde dat hij zag wat ze had bereikt:
Een nieuw en beter Manderlay.
Het was erop of eronder voor Stanley en de familie...
...want hoewel alles prima verliep de laatste tijd...
...als Stanley z'n traditionele biertje zou gaan drinken met Mr Miller...
...zou niemand hem ervan kunnen weerhouden om alles te vertellen...
...waardoor hij alles zou verpesten.
Wilhelm was sceptisch over elk contact tussen de blanken en de chauffeurs...
...maar Grace stond erop. Ze vertrouwde ze.
Domme nikker. Ben je dan nergens goed voor?
Sorry, Mr Mays.
Geintje.
Stanley Mays en de familie slaagden...
...en die avond verklaarde Grace hen tot ware Amerikanen.
En hoewel ze vrij waren om te gaan, verkozen ze te blijven...
...en er was sprake van de familie en Stanley Mays permanent in te huren.
En voor iedereen het wist, waren de dagen voorbij gevlogen...
...en stond het geld op de bank waarna Timothy het er weer af had gehaald.
Niels en Sammy hadden de auto gemaakt, wijselijk zonder gebruiksaanwijzing.
Bedankt. Voor alles.
Wat ga je nu doen?
Geen idee. - Je kan altijd weer gangster worden.
Waar is Mr Robinson? - Hij is handjes aan het schudden.
Grace was geraakt door Mr Robinsons interesse in de vroegere slaven.
Maar het voelde goed toen de auto vertrok.
Het was tijd voor Grace om afscheid te nemen van de macht.
Hij kijkt naar je.
Nee, dat doet hij niet. - Hij kijkt naar je.
Niet waar.
Het heeft er vast mee te maken dat die gangsters weg zijn.
Weet je, toen jij de baas was, bezocht hij jouw koninkrijk...
...en nu bezoek jij het zijne.
Ik denk dat hij je nu wil.
Hij moet wat eten. Ik ga 'm halen.
Je moet wat komen eten. - Zwijg, vrouw.
In Mams slaapkamer herinnerde Grace zich Flora's verontrustende intieme details.
Seksuele gemeenschap bij de Munsi werd bepaald door eeuwenoude tradities.
Dat zou Grace niet aanspreken, volgens Flora...
...niet met haar moderne ideeën over de gelijkheid tussen de seksen.
Maar Grace scheen haar progressieve opvattingen te zijn vergeten.
Nu ze in de situatie verkeerde uit haar dromen...
...was het meer bizar dan erotisch...
...maar Grace besloot toch maar bij deze mening te blijven.
Timothy, wakker worden.
Timothy's paard was uit de stal ontsnapt toen er brand was gesticht...
...terwijl Grace sliep.
Wat is er gebeurd?
Ik kan het u niet zeggen. Als u 't wilt weten, moet u 't iemand anders vragen.
De gangsters hebben het geld gestolen. - Wat?
De gangsters hebben het geld gestolen. Dat is het antwoord.
En een tamelijk duidelijk antwoord ook. - Het is zeker duidelijk.
Maar waarom denk je dat?
Toen het feest eindigde...
...gingen we allemaal van tafel...
...om het geld te bekijken.
Timothy had het ergens verborgen.
En hij zou een oogje in het zeil houden, maar hij was er niet.
De geldkist was opgegraven. Hij was leeg.
Eén van de gangsters had het geld opgegraven...
...terwijl hij zogenaamd afscheid aan het nemen was.
Maar hij deed het niet alleen. Iemand moet hebben verteld waar de kist lag.
En Sammy weigerde toe te geven dat hij het was...
...hoewel hij veel tijd met Niels had doorgebracht.
Iedereen begon te roepen en te schreeuwen.
De mensen werden boos en niemand wilde luisteren.
Stanley Mays en de familie hebben 't overleefd, geloof ik...
...hoewel Philomena en Bertie flink gehavend waren.
Elizabeth is ook dood, maar dat was eigenlijk meer per ongeluk.
Het was te vroeg om de wapens weg te sturen.
We waren er nog niet klaar voor.
Voor het eerst wist Grace niets te zeggen.
Ze vervloekte zichzelf om de grap die ze tegen de gangsters had gemaakt...
...over het terugvallen op hun oude beroep.
Wilhelm, ik krijg Timothy niet wakker. - Nee, dat zal best.
Hij heeft drie flessen leeggedronken voor het eten.
De Munsi drinken niet.
Misschien wel bij speciale gelegenheden.
Het is hier nogal levendig.
Had ik niet gezegd dat ik je niet meer wilde zien?
Ik ben hier niet voor een deal, maar om een zaak af te sluiten.
Natuurlijk in de hoop dat je inziet dat ik een eerlijk man ben.
Ik had helemaal niet terug hoeven komen.
Dit is je 80 procent.
Het is nog een heel bedrag, zoals je ziet.
Is dat het geld van onze oogst? - Ik denk het wel.
Het is de tijd van het jaar.
Ik speelde met een jongeman die naar me toe kwam...
...en ik wist dat hij hier vandaan kwam.
Vandaar mijn nederige terugkeer.
Denk je niet dat je me verkeerd hebt beoordeeld?
Met wie heb je om dat geld gespeeld?
Het was een dag geleden. Ik had wel eerder willen komen...
...maar ik passeerde een zwarte auto met heren in donkere jassen.
Ze volgden me, schreeuwend dat ik zou sterven en dat ik een oplichter was...
...dat ik van 'onderaf deelde'. Wat een beschuldiging.
Het duurde even voor ik weg kon komen. - Wie was het?
Die negerjongen die per paard reisde, hoe heet hij ook alweer?
Timothy?
Dat was het, ja.
Zo heette hij. - Hij is een Munsi.
Die gokken niet.
Ik weet dat Munsi niet gokken, ik ben een expert.
Het is bijna onmogelijk om ze aan de goktafel te krijgen.
Maar hij is geen Munsi...
...sterker nog, hij voelt zich prima thuis aan de goktafel...
...en hij hield zich prima, ongeacht wat hij verloor.
Maar hij zei dat hij 'n Munsi was. - Natuurlijk.
Omdat de meiden wild werden van de verhalen die hij ze vertelde.
Al die Munsi-verhalen, de trotse Afrikaan, de koninklijke afkomst...
...al die ouderwetse deugdzaamheid, en het accent natuurlijk.
En daarom waren die meiden makkelijk in bed te krijgen.
Ik zal echt geen aanspraak maken op je dankbaarheid. Zo ben ik nou eenmaal.
Reken maar dat ik een motto van de dag weet:
Men zegt dat de Mansi zwaarder geschapen zijn dan de Munsi.
De Munsi lullen maar wat, en de Mansi vullen dat gat.
Tot kijk, we praten een andere keer wel over zaken.
Grace sloeg de laatste pagina's op met de persoonsgegevens van de slaven.
Waar stond Timothy? Ja, achter zijn naam stond een 1.
Een trotse slaaf, zoals ze al eerder gelezen...
...maar was dat wel zo?
Ze keek wat beter naar het handgeschreven nummer.
Ze vergeleek het met de '7' naast Elizabeths naam.
De innemende neger, het kameleon-type...
...dat gemakkelijk van karakter veranderde, indien nodig...
...al naar gelang wat de andere persoon wilde horen.
En toen zag Grace het.
Timothy's nummer was geen '1' maar een '7'.
Ze had het alleen willen lezen als een '1'.
Er stond zelfs 'n aantekening naast Timothy's naam:
'Voorzichtig, duivels slim. '
Hoofdstuk acht
Waarin Grace alles afrondt op Manderlay en de film eindigt
Grace had 'n laatste vergadering op Manderlay bijeen geroepen...
...want die avond had ze besloten om voorgoed te vertrekken...
...samen met haar vader als die aankwam.
Jullie zijn er allemaal.
Ik heb iedereen overgehaald om te komen, voor twee stemmingen.
Wat het ook is, het kan nauwelijks iets met mij te maken hebben.
Wees daar maar niet te zeker van. - Ik ben er wel zeker van.
Ik kom afscheid nemen.
En als je twee stemmingen hebt vandaag...
...valt dat wonderlijk genoeg samen met twee cadeaus die ik heb.
Afscheidscadeaus, zo je wilt.
Dit is het eerste:
Het geld van onze oogst.
Het is 80 procent, want 'n beroepsgokker hield 20 procent commissie in...
...nadat hij een inwoner van Manderlay het geld afhandig had gemaakt.
Dus de gangsters hebben het niet gestolen?
Nee, dat hebben ze niet.
En ik zal de spanning niet langer rekken:
Het was de schatbewaarder.
De man die het geld zou bewaken.
Hij werd overmand door z'n verlangen om te gokken...
...waarschijnlijk omdat hij geen Munsi is...
...maar 'n Mansi...
...hoe onbelangrijk dat ook moge klinken.
Dat brengt me bij m'n tweede cadeau. Dit hier.
Pijnlijk of niet, het moet bekend worden.
In dit boek...
...dat ik nog steeds beschouw als het walgelijkste document ooit...
...wordt Timothy beschreven als 'innemende' neger...
...iemand die kan veranderen in wie de ander maar wil, zoals hij ook deed.
Even de pagina zoeken.
Het staat op pagina 104.
Hoe weet jij dat?
Geen slaaf had dit boek toch ooit gelezen? Hoe ken jij de wet van Mam?
Omdat ik het geschreven heb.
Geschreven in mijn uiterst nette handschrift.
Mam en ik waren nog jong toen de oorlog plotseling eindigde...
...en deze nieuwe toestand joeg ons angst aan.
Joeg jou angst aan.
We probeerden ons voor te stellen in wat voor wereld de slaven terecht kwamen.
Waren ze er klaar voor?
Of beter gezegd...
...was de wereld klaar voor hen?
De wetgevers beloofden van alles, maar we geloofden het niet.
Toen spoorde Mam mij aan om iets op papier te zetten:
Zoals ik vond dat het moest gaan op Manderlay als iedereen bleef.
Maar dat is voortzetting van slavernij...
Zo kunt u het noemen.
U kunt het ook het minste van twee kwaden noemen.
Wisten de anderen dat je dit boek had geschreven?
Groep 2, 3 en 5...
...die hebben het altijd geweten.
Enkele leden van de andere groepen konden het beter niet weten.
Maar nu weet iedereen het.
Ik schreef het voor ieders bestwil.
Voor ieders bestwil?
Hoe durf je?
Het is een handleiding ter onderdrukking...
...en vernedering...
...van begin tot einde.
U heeft het met de verkeerde bril gelezen.
Als ik zo vrij mag zijn?
Toen werd ze ingewijd in de genadige kwaliteiten...
...van de minste van twee kwaden:
De Wet van Mam.
Hoe 't voedsel en onderdak garandeerde, en dat je over je meester kon klagen...
...en niet jezelf de schuld gaf voor het hopeloze leven dat buiten wachtte.
Hoe de middagparade 'n zegen was omdat daar de enige schaduw te vinden was.
Hoe de nummering qua groepen bepaald werd door het gedrag...
...wat mensen vertonen om te overleven in 'n maatschappij van onderdrukking...
...waardoor het leven voor iedereen makkelijker werd.
Immers, een trotse neger, die Manderlay overigens niet vaak gekend heeft...
...overleefde door zichzelf als trots te beschouwen.
Dit systeem zou hem helpen...
...als hij geloofde dat hij meer gestraft werd dan de anderen.
Een amusante neger had voordeel bij 't gelach dat van z'n meester vereist werd.
Zo profiteerden ook de andere groepen van hun verplichtingen.
Contant geld was verboden, zodat er met katoenen geld gespeeld moest worden...
...om failliete gezinnen te voorkomen...
...en ga zo maar door.
Tot Grace's hoofd op het punt stond om te ontploffen.
Verdomme, Wilhelm, ze zijn niet vrij.
Daar gaat het om.
Dat noem ik een filosofisch argument.
Wat me brengt bij de twee stemmingen die ik net noemde.
Was de Wet van Mam nog relevant?
Helaas waren we het erover eens dat het nog net zo relevant was als altijd.
Amerika was niet klaar om ons negers als gelijken te verwelkomen.
Zeventig jaar geleden niet en nu nog steeds niet.
En zoals het nu gaat, over 100 jaar nog steeds niet.
Dus waren we het erover eens dat we beter een stap terug kunnen zetten...
...en de oude wet weer in ere herstellen.
Sorry, maar ik vertrek.
Wat uw vertrek betreft, kan ik u beter vertellen over onze tweede stemming.
Zoals u weet, zijn we Mam helaas kwijtgeraakt...
...en helaas hebben we haar nazaten flink afgeschrokken.
Om kort te gaan: We missen een Mam.
Ik hoef u niet te vertellen dat u alle stemmen kreeg.
Nooit. - Met al uw idealisme...
...vindt u het vast leuk om oppasser te spelen voor een stel wezens...
...dat het in het wild niet zou redden.
Net zoals u dacht dat het gemeenschapsidee goed voor ons zou zijn.
Daar was u zo zeker van dat u ons met geweld daarvan overtuigde.
Dat zouden wij u niet graag ook aandoen.
Wat bedoel je? Wil je me hier gevangen houden?
Slechts tot u het begrijpt. Net zoals u bij ons deed.
De poort is gerepareerd en is gesloten.
De hekken zijn in goede staat maar zijn natuurlijk niet al te hoog.
Die hekken, kom nou...
...twee mannen met een roestig geweer en 'n speelgoedpistool...
...hoe dom denkt u nou echt dat we zijn?
Te stom om een ladder te maken als we echt weg hadden gewild?
Grace had veel tijd aan de vergadering besteed...
...die, vanuit haar standpunt gezien, weinig had opgeleverd.
Haar vader en zijn auto zouden om acht uur bij de poort staan.
Over een half uur. Ze had geen ladder.
En ze was alleen en werd door velen bewaakt.
Hoe moest ze wegkomen uit Manderlay?
Wanneer was er altijd een stuk uit het hek verwijderd?
Grace moest snel van tactiek veranderen, als ze haar rendez-vous wilde halen.
Goed, ik doe wat jullie willen.
Niet van harte, maar dat zal niemand verwachten. Ik heb geen keus.
En wees maar niet bang:
Ik zal jullie geliefde wet respecteren.
Dus beginnen we nu met een urgente kwestie:
Timothy, een slaaf uit groep 7...
...heeft 'n diefstal begaan die ons allen bijna geruïneerd heeft.
Ik heb vastgesteld dat Mams wet geen straf kent voor het stelen van geld...
...dus moet ik creatief zijn.
Wat zei jij laatst, Flora? Iets over het onderschuiven van een fles wijn?
Ik geloof dat er een fles wijn onder Timothy's zadel ligt...
...jij niet?
Dus dat zag ik gisteren toen ik daar naar binnen ging.
Als dat geen fles wijn was.
Er restten nog 10 minuten voor haar uiterst punctuele vader zou arriveren...
...om vijftien minuten te wachten en geen seconde langer.
Net genoeg tijd voor een verbaal afscheidssaluut.
Timothy, je mag nu ophouden met 'trots en zwijgzaam' te zijn.
Huil, schreeuw...
...en smeek om genade...
...als de Mansi die je eigenlijk bent...
...de Mansi die je zo veracht.
En het is die haat, Timothy...
...en jullie haat jegens jezelf, die ik nooit zal accepteren.
Je bent een bedrieger van het laagste allooi...
...en Wilhelm, en allen die hem volgen, zijn verraders van je eigen ras.
Ik hoop dat andere kleurlingen jullie verraad op een dag zullen bestraffen.
Ik word ziek van jullie.
U zult best gelijk hebben, Miss Grace...
...hoogstwaarschijnlijk kunt u ons negers niet genoeg beschimpen...
...maar waarom bent u zo boos? - Wat bedoel je?
Vergeet u niet iets?
U heeft ons zo gemaakt.
Het enige wat de dame met de zweep kon doen ophouden...
...was het vrolijke geluid dat de komst van haar vader aankondigde.
Zij had nu zijn steun nodig.
Manderlay was ook een plek waar de wereld beter van verlost kon zijn.
Grace herkende haar vaders handschrift. 'Lieve schat'...
'Je hebt je vader weer voor de gek gehouden.
Ik heb 15 minuten gewacht...
...maar ik ben ook te aardig.
Dus liep ik naar 't hek achter de bosjes om te zien of het goed met je ging.
Tot mijn verrassing leek het alsof je voor 't eerst alles stevig in handen had.
Ik ben trots op je, meisje.
Hopelijk zien we elkaar snel weer zodat je me kunt vertellen...
...wat je bedoelde met de 'nieuwe tijden voor Manderlay'.
Veel liefs, je domme, oude vader. '
Stemmingen kunnen prachtig zijn...
...maar de tijd vaststellen via publiek debat is zelden uitvoerbaar.
Zoveel was wel duidelijk.
Grace had slechts een paar seconden om haar vluchtrichting te bepalen.
Weg van haar donkere achtervolgers...
...die, zoals haar vader zo plagerig had voorspeld, fakkels droegen.
Grace had haast en merkte Burt niet op.
De vluchteling die andere rassen ver- welkomde en die nooit ver was gekomen.
Grace was boos: Manderlay gaf een verstard en negatief beeld van dit land.
Amerika kende vele facetten, zonder enige twijfel.
Maar 'niet klaar' om kleurlingen te accepteren?
Dat kon je toch niet zeggen.
Amerika had haar hand toegestoken, discreet wellicht...
...maar als iemand weigerde 'n helpende hand als zodanig te herkennen...
...kon hij slechts zichzelf de schuld geven.